de economische en politieke crisis

Inflatie, werkloosheid en hongersnood

Door de Grote Oorlog had de Duitse economie rake klappen gekregen. Niet alleen de opgelegde herstelbetalingen, maar ook ondermeer het kwijtspelen van economisch belangrijke gebieden zorgde voor een wijdverspreide economische malaise. De jaren 1919-1923 werden gekenmerkt door verscheidene regeringscrisissen, een massale geldontwaarding en hongersnood. Tegen het jaar 1923 was de waarde van het geld zodanig gekelderd dat het papier zelf meer waard was dan het geld op zich. Na 1923 kroop Duitsland stilletjes aan uit het economische dal. Zo voerde men in 1924 een nieuwe munteenheid in (Reichsmark). Het was een periode van relatieve welvaart, alhoewel deze welvaart zeer ongelijk verdeeld was. Vele boeren bleven immers een moeilijk bestaan hebben. De economische vooruitgang kende echter een bruut einde op 24 oktober 1929 toen in de Verenigde Staten de beurs ineenstortte (Wall Street crash). Er volgde op deze 'zwarte donderdag' een wereldwijde economische crisis. Het effect op de instabiele Duitse economie was desastreus. Het land raakte opnieuw getroffen door een hyperinflatie (in 1930 betaalde men ongeveer 5 miljard Reichsmark voor een postzegel), bedrijven gingen failliet en de werkloosheid steeg in een snel tempo. Deze economische rampspoed bracht de democratische Weimar-republiek nog meer aan het wankelen. Iets wat een goede voedingsbodem bleek te zijn voor de NSDAP (Nationaal Socialistische Duitse Arbeiders Partij), de politieke partij van Adolf Hitler.

Ik kom uit Berlijn. Ik werd op 12 augustus 1920 geboren. Mijn vader had een drogisterij in een buitenwijk en was alles kwijtgeraakt tijdens de economische crisis van 1923-1924, toen de gierende inflatie tot gevolg had dat geld waardeloos werd. Hij vond een baan in een groot warenhuis in Berlijn… Ik herinner mij dat 1928 een verschrikkelijke winter was, en mijn vader was vele jaren werkloos. Hij ventte met etenswaar – margarine en worst – van huis tot huis. 's Avonds werkten mijn vader en moeder voor een postorderbedrijf, ze adresseerden de enveloppen. Het waren heel, heel moeilijke tijden.

[John Fink – Duits-joodse schooljongen, Berlijn]

De Weimar-republiek: een politiek woelige periode

Het einde van de Eerste Wereldoorlog en de maatregelen genomen te Versailles lieten Duitsland achter als een verslagen en vernederd land. In februari 1919 werd de Weimar-republiek opgericht. Hierdoor werd Duitsland bestuurd door een verkozen parlement (de Reichstag) en zorgden democratische instellingen voor de handhaving van de rechtsorde. Iets wat zeer moeilijk bleek tijdens deze woelige na-oorlogse periode. Zo waren veel oorlogsveteranen de republiek vijandig gezind. Zij hielden de (linkse) regering verantwoordelijk voor het 'laffe verraad' dat ze pleegden door vrede te sluiten met de vijand. Velen van hen vonden dat de oorlog niet militair beëindigd was, maar wel via een dolkstoot in de rug door de regeringsleden en linkse stakende arbeiders (dolkstootlegende). Vele van deze veteranen weigerden bij de terugkeer van het front hun wapens in te leveren en groepeerden zich in zogenaamde 'vrijkorpsen'. Deze para-militaire eenheden zorgden voor een aanzienlijke politieke onrust waarbij links en rechts dikwijls met elkaar in gevecht kwamen. Deze strijd om de politieke macht resulteerde ondermeer in een aantal staatsgrepen die telkens werden neergeslagen.

Overigens ben ik van meening, … dat er eens een Duitsche Rijksrechtbank bijeen moet komen, en vele tienduizenden van de lieden, die het verraad in November 1918 en alles wat daar bij hoort hebben georganiseerd, … te vonnissen en terecht te stellen.

[Adolf Hitler – Mein Kampf]

Münchener Bierkellerputsch

Ook de partij van Adolf Hitler (NSDAP) poogde via een staatsgreep de macht te verwerven. In de nacht van 8 november 1923 bestormde Hitler, samen met zijn privé-militie de SA (Sturmabteilung), de Bürgerbräukeller in München, waar op dat moment enkele Beierse regeringsleden een toespraak hielden. Hitler schoot in de lucht en schreeuwde dat de nationale revolutie begonnen was. Een zeshonderd zwaarbewapende SA'ers omsingelden de bierhal en bezetten in München eveneens het ministerie van oorlog en het hoofdbureau van de politie. Onder dwang werd een tijdelijk regering gevormd en de dag daarop marcheerden een 2000 tot 3000 extreem-rechtse nazi-aanhangers door de straten van München. Uiteindelijk bleef het leger en de politie gehoorzamen aan Berlijn en werd de opstand neergeslagen, waarbij 14 nazi's en 4 politieagenten omkwamen. Hitler en zijn handlangers werden gearresteerd. Hij werd aangeklaagd en schuldig bevonden wegens 'hoogverraad', maar kreeg de uiterst milde (minimum)straf van 5 jaar opsluiting. Het proces had tot gevolg dat Hitler op heel wat sympathie kon rekenen en daarnaast zelfs nationale bekendheid kreeg. Uiteindelijk zat Hitler slechts 13 maanden van zijn straf uit in de gevangenis van Landsberg. Gedurende zijn opsluiting schreef hij, samen met Rudolf Hess, het boek Mein Kampf. Het boek had als oorspronkelijke titel 'viereneenhalf jaren strijd tegen leugens, domheid en lafheid' en behandelde naast de typische Duits-nationalistische thema's (dolkstootlegende en verdrag van Versailles) ook zaken zoals de 'Germaanse superioriteit', de noodzaak van het antisemitisme en de 'Drang nach Osten' of de noodzaak om in het Oosten leefruimte (Lebensraum) voor Duitsers te creëren.

Daarentegen moeten wij, nationaalsocialisten, onverbiddellijk vasthouden aan ons doel op het gebied der buitenlandse politiek, n.l. om ervoor te zorgen dat het Duitsche volk op aarde de hoeveelheid grondgebied krijgt, waarop het recht heeft.

[Adolf Hitler – Mein Kampf]

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum.

[foto: Lorem Ipsum - Gent]